Kekurangan zat makanan dan masalah kognitif (2-6 tahun)

Untuk panduan lanjut yang berkaitan, baca artikel kami: Opti-5 dan Penyakit Kanak-Kanak.

Untuk panduan lanjut yang berkaitan, baca artikel kami: Makronutrien untuk Bayi 6-12 Bulan.

Kekurangan zat makanan menjejaskan kesihatan fizikal dan mental

Daripada kajian global yang merangkumi lebih 150 negara, dilaporkan bahawa dua faktor paling penting yang mempengaruhi perkembangan kognitif kanak-kanak bawah 5 tahun ialah ketinggalan tumbesaran (stunting) akibat kekurangan zat makanan dan hidup dalam kemiskinan^[1]. Pada tahun 2004 sahaja, lebih 200 juta kanak-kanak di Asia Selatan dan Afrika Selatan termasuk dalam kategori ini.

“Kekurangan zat makanan” bermaksud kekurangan semua nutrien di bawah tahap yang diperlukan untuk pertumbuhan dan perkembangan normal. Ini termasuk makronutrien (nutrien utama) dan mikronutrien (nutrien jejak). Semua nutrien penting untuk fungsi dan struktur otak, dan ia bekerja bersama sebagai sebahagian daripada pemakanan yang lengkap dan seimbang. Namun, beberapa mikronutrien mempunyai peranan yang lebih kritikal dalam mencegah masalah perkembangan kognitif.

Protein

Protein adalah makronutrien penting yang menyediakan sumber asid amino yang digunakan untuk menghasilkan neurotransmitter dan membentuk sambungan saraf baru dalam otak.

Satu kajian penyelidikan membandingkan kanak-kanak Mesir berumur 3-6 tahun yang mengalami Kekurangan Protein-Energi (PEM), iaitu kekurangan protein dalam diet. Kanak-kanak yang terjejas bukan sahaja lebih rendah, malah menunjukkan tahap IQ, umur mental, dan kemahiran bahasa yang 13-22% lebih rendah berbanding kanak-kanak yang mendapat pemakanan normal^[2].

Karbohidrat

Pada orang dewasa, otak menggunakan kira-kira 20% daripada pengambilan karbohidrat harian kita. Pada kanak-kanak, angka ini lebih tinggi, iaitu sekitar 50%, kerana pertumbuhan dan aktiviti otak yang pesat sehingga umur 5 tahun^[3]. Karbohidrat menyediakan bekalan tenaga utama untuk otak dalam bentuk glukosa, yang menjadi sumber tenaga otak.

PEM (Protein-Energy Malnutrition) seperti yang diterangkan di atas juga menunjukkan kekurangan tenaga daripada karbohidrat, bukan hanya protein. Kanak-kanak berumur 2-3 tahun yang mengalami PEM dilaporkan menghadapi masalah dalam cara otak menggunakan karbohidrat, dengan peningkatan asid laktik, pengaliran darah yang rendah, dan sebahagian karbohidrat diubah menjadi lemak^[4].

Asid lemak Omega-3

Seperti yang telah kita bincangkan, lemak omega-3, seperti DHA sangat penting untuk perkembangan otak dan mata. Kandungan DHA dalam otak bayi meningkat secara berterusan sehingga umur 2 setengah tahun^[5], dan selepas itu, DHA diperlukan dalam jumlah yang mencukupi melalui diet kerana otak terus membesar sehingga umur 5 tahun.

Dalam satu kajian penyelidikan, kanak-kanak Afrika berumur 2 tahun yang mengalami Kekurangan Protein-Energi (PEM) didapati mempunyai tahap DHA dalam darah yang 50% lebih rendah, bersama dengan keputusan ujian perkembangan mental yang lebih rendah^[6].

Mikronutrien lain

Beberapa mikronutrien lain diketahui penting dalam perkembangan otak, termasuk:

• Zat besi – mineral yang membantu mengoksigenkan otak dan membantu otak menggunakan karbohidrat
• Iodin – mineral yang membantu mengawal perkembangan otak
• Kolina – vitamin yang membantu menghasilkan asid lemak lain dalam otak
• Lutein, vitamin E – antioksidan yang melindungi otak daripada kerosakan
• Zink – mineral yang membantu dalam pertumbuhan otak
• Vitamin B – vitamin yang menyokong penghasilan tenaga dalam otak

Dua mineral paling penting yang sering kekurangan semasa kekurangan zat makanan ialah zat besi dan iodin.

Kekurangan zat besi adalah penyebab utama anemia pada kanak-kanak, iaitu keadaan di mana mereka tidak dapat menghasilkan sel darah merah yang mencukupi. Sel-sel ini penting untuk membekalkan oksigen ke otak. Banyak kajian melaporkan kehilangan kemampuan kognitif dan sosial akibat kekurangan zat besi pada kanak-kanak ^[7], dan kesan ini boleh dilihat sehingga sepuluh tahun kemudian ^[8]. Iodin adalah kritikal untuk perkembangan otak dan memainkan peranan besar dalam pembelajaran serta pencapaian intelektual. Kanak-kanak yang kekurangan iodin mempunyai purata IQ 6-10 mata lebih rendah berbanding kanak-kanak dengan tahap iodin normal di bawah umur 5 tahun ^[9].

Kepentingan Pemakanan Lengkap

Para penyelidik masih menghadapi kesukaran untuk menentukan sama ada masalah kognitif disebabkan oleh kekurangan satu nutrien tertentu sahaja dalam diet kanak-kanak, kerana dalam kebanyakan kes, banyak nutrien yang tidak mencukupi. Oleh kerana semua nutrien ini berfungsi bersama-sama, sumber nutrien yang lengkap dan seimbang adalah pendekatan utama untuk mencegah masalah kekurangan zat makanan.